Burn-outs, stress en hyperpolitiek #
Over de afleveringen #
De onbetaalde motor van onze welvaart loopt vast #
Onze economische blinde vlek
De rol van zorg wordt vaak achterwegen gelaten in economische theorieën en maatschappelijk beleid. Volgens de Deense auteur Emma Holten zit daar een enorme blinde vlek. Zij betoogt dat we de rol van verzorgers moeten erkennen om een grotere (zorg)crisis te vermijden.
De economische orde is grotendeels bedacht door mannen die schreven over markten, eigendom en productie. Die theorieën hadden echter nooit kunnen bestaan zonder de zorg van anderen, vaak vrouwen, die die bedenkers ontvingen. Filosofen zoals Adam Smith, Thomas Hobbes en John Locke legden de fundamenten van hoe wij vandaag de dag nog altijd naar de economie, arbeid en vooruitgang kijken. De economie wordt gezien door de lens van wat geld oplevert. Zorg wordt gezien als een kostenpost.
Adam Smith? Die woonde het grootste gedeelte van zijn leven bij z’n moeder. Niet één keer werd ze genoemd in de toch dikke klassieker The Wealth of Nations.
Volgens Emma Holten is dit narratief een enorme blinde vlek in onze samenleving. Zo stelt zij dat zorg en degenen die het op zich nemen, juist noodzakelijk zijn voor alle economische activiteiten. De moeder die kinderen opvoedt. De dochter die voor haar ouders zorgt. Zonder zorg geen werknemers. Zonder opvoeding geen productiviteit. Zonder lichamen die kunnen herstellen, valt er überhaupt niets te produceren.
Alles in de geboortestad van de schrijfster, Kopenhagen, oogt efficiënt, welvarend en zorgvuldig ontworpen, en Denemarken behoort al jaren tot de rijkste landen ter wereld. En toch vertellen verschillende cijfers een ander verhaal. Burn-outs nemen toe. Steeds meer mensen kampen met stress en mentale klachten. Een samenleving kan blijkbaar rijker worden, zonder zich per se beter te voelen. We bewonderen economische groei zolang alles blijft draaien. Maar pas wanneer een lichaam, een gezin of een samenleving vastloopt, zien we hoe essentieel de zorg is om overeind te blijven.
Over Emma Holten
Deense auteur Emma Holten is columniste voor verschillende Europese kranten en bracht haar debut uit in 2024. In haar werk belicht ze hoe de economische inrichting van de samenleving voortbouwt op genderrollen en, hoe deze genderongelijkheden in stand houdt. Haar debut (2024) benadrukt de rol van de zorg in de samenleving en, hoe het gewicht van de zorg voornamelijk op de schouders van vrouwen ligt.
We protesteren meer dan ooit, waarom verandert er niets? #
Het tijdperk van hyperpolitiek
Nog nooit werd er zoveel geprotesteerd als in het voorbije decennium, maar de partijen en vakbonden die al die woede ooit konden omzetten in beleid, zijn verdwenen.
Wat rest is spektakel: het politieke equivalent van de flashmob, opgetrommeld via X of Telegram, die oplaait en weer uiteenvalt. Er zijn legio voorbeelden te vinden: van Black Lives Matter tot Gele Hesjes, van Occupy tot de Malieveldrellen. Zowel links als rechts kampt met dezelfde kater.
Politicoloog Anton Jäger heeft hier een woord voor bedacht: hyperpolitiek.
Om te snappen hoe we in deze hyperpolitieke kater terecht zijn gekomen, neemt Jäger ons terug naar de twintigste eeuw. Eerst naar de massapolitiek van trouwe partijleden en machtige vakbonden. Daarna naar de post-politiek van de jaren negentig: toen politiek iets voor de technocraten werd, ideologie werd afgeschud en toen niemand nog ergens lid van wilde zijn.
En uiteindelijk liggen de wortels van onze huidige hyperpolitiek in het jaar 2008, het jaar van de wereldwijde financiële crisis, én van de razendsnelle opkomst van de iPhone. Zo kwamen we uit in het tijdperk van de hyperpolitiek: overal in het westen lijden samenlevingen aan hoge politieke koortsen zonder de partijen en instituties om die uit te zweten.
Want een betoging tot stand gekomen als een flashmob via Telegram is iets fundamenteel anders dan een massabetoging georganiseerd door een partij. Volgens Jäger komt die oude vorm van politiek niet meer terug, want: ‘Je kunt geen dinosaurus klonen.’
Nederland was in het ontstaan van die hyperpolitiek overigens absoluut geen toeschouwer, zegt Jäger, maar pionier. Wij liepen voorop in deze nieuwe, hitsige cyclus van eendagsvlieg-partijen en digitale protestgolven.
Waar zal dit naartoe gaan? Volgens Jäger zal het leiden tot meer wrijving, meer polarisering, mogelijk zelfs meer geweld. Maar misschien, zegt hij, zien we ook een terugkeer van iets dat we kwijt waren: het gevoel dat je als simpele burger zelf iets teweeg kan brengen.
Over Anton Jäger
Anton Jäger is politicoloog, auteur, en docent aan de universiteit van Oxford. Met zijn werk focust hij zich op maatschappelijke bewegingen en politieke stromingen. Het huidige maatschappelijke tijdperk dat bol staat van politieke onvrede en massaprotesten definieert Jäger als hyperpolitiek.
Datum en tijd #
donderdag 10 september 2026 van 19:30 tot 21:30
Locatie #
in het Huis van de Wijk
Huis van de Wijk
Jufferenwal 13
8011 LE Zwolle
bron: OpenStreetMap map - Open Database License & OpenClipart pin - Public Domain
Doe mee #
Aanmelden is niet verplicht maar wordt wel gewaardeerd.
Toegang gratis, een vrije gift is welkom.
Graag meld je vooraf aan via een bericht aan: (optioneel, je kunt op het e-mailadres klikken).
Uitzendingen VPRO Tegenlicht #
De onbetaalde motor van onze welvaart loopt vast #
Emma Holten
NB: Emma Holten is zelf in persoon niet aanwezig in Zwolle
YouTube: www.youtube.com/watch de uitzending van 16 augustus 2026
We protesteren meer dan ooit, waarom verandert er niets? #
Anton Jäger
NB: Anton Jäger is zelf in persoon niet aanwezig in Zwolle
YouTube: www.youtube.com/watch de uitzending van 2 augustus 2026
Tegenlicht Meet-up Zwolle #
Tegenlicht Meet-up Zwolle wil bijdragen aan kritisch denken en constructief samenleven. Meet-up-bijeenkomsten worden georganiseerd naar aanleiding van uitzendingen VPRO Tegenlicht. Als werkgroep vrijwilligers - uit de regio’s Deventer en Zwolle - werken we samen met het Huis van de Wijk door iedere tweede donderdag van de maand een Tegenlicht Meet-up Zwolle te organiseren. Het is een uitbreiding van de Meet-up’s in Deventer die - ruim tien jaar geleden - door de Deventer filosofe Trees Schopman geïnitieerd zijn en intussen zijn overgedragen aan ons als werkgroep.
Gezamenlijk bekijken we de aflevering en starten vervolgens de discussie waarin we met de aanwezigen samen onderzoeken wat de consequenties van dit onderwerp voor ons zijn.